#PixelHELPER prys € 100,000 vir inligting wat lei tot die inhegtenisneming van die ondersteuners van die moordenaars van Daphne Caruana Galizia. Ondersteun asseblief ons veldtog by pixelhelper.org/en/donate
„Manifes geskryf met die bloed van ander“ – dit is wat die Amerikaanse historikus Mike Davis die motorbom genoem het. Die jongste van hierdie manifeste het bestaan uit Semtex, ook genoem plastiese plofstof, wat aan die vloer van 'n wit Peugeot 108 in 'n oprit in Bidnija, 309 inwoners, elf kilometer wes van Malta se hoofstad Valletta, vasgemaak was.
Op 16 Oktober sit Daphne Caruana Galizia, 53 jaar oud, agter die stuur van haar motor. Sy ry die grondpad na die hoofpad, draai links, af teen die heuwel vanwaar die vae glinstering van die see gesien kan word, verby 'n klein, wilde stortingsterrein en 'n murgpampoentjieveld, 270 meter, na 'n rooi rand teken, waarop 'n krimpvarkie die bestuurder vra om nie sy gelykes plat te slaan nie. Die ontploffing, glo die ondersoekbeamptes, word deur 'n selfoon veroorsaak. Om 15:04 is die oorskot van die Peugeots 100 meter verder op 'n veld, reg langs die pad. Die sewe Nederlandse forensiese wetenskaplikes wat Galizia se liggaam drie dae later in Valletta se Mater-Dei-hospitaal inspekteer, kry nie veel om te sien nie. Daar is min oor van die liggaam van die land se bekendste en mees dubbelsinnige joernalis. Sy het haar laaste woorde 29 minute voor haar dood op haar blog geplaas: "Maak nie saak waar jy kyk nie, daar is oral skelms. Dis om te wanhoop."
[gallery_bank tipe = "beelde" formaat = "messelwerk" titel = "waar" beskrywing = "onwaar" responsief = "waar" vertoon = "gekies" aantal_beelde = "13" sorteer_volgens = "lukraak" animasie-effek = "weiering" album_titel = "waar" album_id = "19"]
'n Week later is die drie seuns van Galicië in die Europese Parlement in Straatsburg, waar hulle debatteer oor wat die moord op hul moeder oor Malta en moontlik oor die EU sê. Die Groen parlementslid Sven Giegold neem die mikrofoon. "Daphne is in die straat dood. Daar was geen wegkruipplek nie, hul moordenaars het nie eens probeer om die aanval soos 'n ongeluk te laat lyk nie. Inteendeel, dit was 'n brutale magsvertoning," sê hy. Dit was duidelik waarom die bom nie onder die polisiehoof of prokureur-generaal se motor was nie: "Dit was Daphne wat lig gewerp het op die stelsel van geldwassery en korrupsie in Malta – dit was nie hierdie owerhede nie."
Terwyl die herdenking in Straatsburg plaasvind, betree Rosy Bindi, hoof van die Italiaanse Anti-Mafia-kommissie, die Excelsior Hotel op die wal van Valletta. Dae lank was die Kommissie op Malta, die besoek was lank beplan, maar nou, na die sluipmoord op die blogger, is die belangstelling enorm. Omring deur gladgesittende lyfwagte, wie se pakke deursigtige kabels in hul oorskroefies vasskroef, gaan sit Bindi by 'n tafel en kyk na die joernaliste, wat in swaar leerleunstoele vir hulle gewag het. Die mafia, sê Bindi, sien Malta as "'n klein paradys". En "finansiële diensverskaffers wat kan aanbied om besighede in Malta oop te maak" is ook "deel van die probleem".
Vir Malta is Bindi se stellings 'n probleem. Sy is al dekades lank 'n kenner van die Italiaanse mafia, so haar woord het gewig. Malta veg al sedert die sluipmoord op Galicië vir sy reputasie.
Die moord op haar, soos baie dit op die eiland sien, was 'n manifest dat diegene wat ernstig is oor die stryd teen misdaad nie meer seker is oor Malta nie.
Giegold, wat al dekades lank by belastingontduiking betrokke is en Galizia se navorsing ken, doen 'n beroep op die stuur van internasionale ondersoekers. Hy versoek die bedanking van die Sosialistiese premier Joseph Muscat en verseker dat die Europese Parlement 'n afvaardiging na Malta wil stuur om "die oppergesag van die reg te herstel".
Vyf motorbomme in twee jaar
Sy is nie die enigste een wat dit so sien nie. As daar deesdae oor die eilandstaat berig word, dan word daar gepraat van swart geld, soos posbusmaatskappye, belastingparadyse, 'n donker verbintenis met Azerbeidjan, oliesmokkelary, pasverkope en aanlyn dobbelary. Galizia se grootste geskiedenis het ook hiertoe bygedra. Haar seun, Mathew, werk by die navorsingsnetwerk IJIC, wat die 2016 Panama Papers onthul het. Oor hom het Galizia die dokumente rakende Malta ontvang. Sy het ontdek dat Keith Schembri, kabinetshoof van premier Muscat, en sy kollega Konrad Mizzi – eers energie, nou toerismeminister – dekmantelmaatskappye in die Britse Maagde-eilande en Panama onderhou het. Dit alles smelt nou saam in 'n somber prentjie, waarin die grense tussen twyfelagtige private besighede van politici, betwiste openbare inkomstestrome en georganiseerde misdaad blykbaar oplos.
Dit is 'n prentjie wat die voorstede van Valletta, vol sakemanne en gebruinde studente, vergelyk met die motorvrye, sandkleurige ou stad wat oor nege weke Europa se kulturele hoofstad sal word – 'n ongeëwenaarde opelug Middeleeuse museum waardeur elke dag Tienduisende toeriste die gidse volg met hul kleurvolle vlaggies soos kruisvaarders van hul standaard, dan saans, in St. Julian, aan die ander kant van die baai, tevrede met die sproei, haas in rooiwyn en 'n pint-agtige Cisk-kamp.
Party van hulle waak dan oor Jonathan Ferris. Op die agtste dag na Galizia se dood sit hy met dun brille in 'n blou pak in die voorportaal van die Westin Dragonara. Agter die glasfasade slaan die golwe teen die rotse, op die sofas sit welgestelde gesinne in matroosklere. Ferris is die sekuriteitshoof van die vyfsterhotel, en dit dui daarop dat dinge nie verloop soos dit moet in Malta nie.
Want tot 'n jaar gelede was Ferris 'n polisiebeampte verantwoordelik vir geldwassery. Galizia se blog, sê hy, het hom nog altyd met ondersoeke gehelp. "Sy het dinge geweet wat ons nie geweet het nie. Mense vertrou joernaliste meer as polisiebeamptes." Ferris het kollegas in Brussel, China, Duitsland opgevoed, hy het Gaddafi se rekenmeester oorgeplaas, in November 2016 skuif hy as departementshoof na die Maltese Anti-Geldwassery-owerheid (FIAU). Tussen Maart 2016 en Julie 2017 is die vier verslae oor vermeende korrupsie teen regeringsamptenare geskryf. Almal, sê Ferris, was gebaseer op navorsing deur Galizia. Wie hom wil volg, neem tyd as hy in die besonderhede ingaan.
Die opsomming van die FIAU-ondersoeke lui soos volg: Kabinetshoof Keith Schembri het ook sy posbusmaatskappy in Panama gebruik om 100 000 euro weg te steek, wat hy ontvang het uit die verkoop van drie Maltese paspoorte aan Russe. Hy het ook 'n halfmiljoen euro in omkoopgeld aan 'n Maltese koerantbestuurder betaal. Ferris glo dat Schembri wou verseker dat die regering se koerant geweeg bly. Terselfdertyd wou hy seker maak dat die koerant steeds haar koerant van hom ontvang, want in die sekondêre beroep is Schembri ook 'n papiergroothandelaar. En: Schembri en voormalige minister van energie, Konrad Mizzi, het omkoopgeld uit Dubai gekry van 'n maatskappy wat vloeibare gas in Malta verhandel. Hierdie geld is ook na die posbusmaatskappye van die twee gevloei. Galizia se laaste blogplasing "Oral is skelms" het na hierdie besighede verwys.
1.07 miljoen euro vir gaskontrakte?
Schembri en Mizzi ontken alles. Wat baie mense laat twyfel oor die oppergesag van die reg in Malta: Die verslae van die FIAU is óf nie eens aan die polisie gestuur nie – óf direk deur die owerhede ingedien. Hulle het geen gevolge gehad nie.
Die verslae het óf Ferris, sy kollega Charles Cronin óf die voormalige FIAU-baas Manfred Galdez betrek. Niemand is meer in die amp nie. Galdez het, vermoedelik op sy eie, vroeg afgetree. Op 16 Junie 2017 het sy opvolger Ferris en Cronin 'n wit koevert met hul kennisgewing in die hand gedruk. "Ek het nooit die rede geweet nie," sê Ferris. Sedertdien kon hy net met pille aan die slaap raak. Die FIAU sê vir die taz dat dit "in sy beste belang is om Ferris en Cronin weens 'prestasieredes' te ontslaan".
As hy by die FIAU gebly het, sou hy die laaste groot geskiedenis van Galizia gevolg het, sê Ferris. Dit het gegaan oor Michelle Muscat, die premier se vrou. Die rekening van hul maatskappy Egrant in Panama moes van Azerbeidjan na 1.07 miljoen euro gevloei het – net nadat Malta en Azerbeidjan 'n kontrak vir gasvoorsiening met 18 jaar onderteken het. "Hulle wou hierdie ondersoek voorkom," glo Ferris. Hy het die anti-korrupsie-owerheid gedagvaar om hom weer aan te stel.
Dat die FIAU-verslae enigsins bekend was, is te danke aan 'n man wat homself "die eweknie van Daphne in die politiek" noem en hul vertroueling was. Simon Busuttil is 'n adjunk van die konserwatiewe PN, die enigste opposisieparty; 'n man met die styl en stem van 'n Amerikaanse televisieprediker, sy slape gevlek, swart roukant op die lapel. "Nuus slegs via WhatsApp," sê hy. "My foon word gemonitor." Besoekers word begroet in die Opposisie se konferensiekamer in die Huise van die Parlement, 'n akwariumagtige ruimte wat oor Valletta se voetgangerstraat sweef.
Terugtrekking is nie meer geldig nie
Soos Galizia al hoe meer materiaal teen die regering uitgewis het, het Eerste Minister Muscat die verkiesing bo verlede Junie verkies. Busuttil was die topkandidaat van die opposisie. Iemand het die FIAU-verslae aan hom voorgelê. Busuttil het al die besonderhede met plesier voor die pers versprei. Dit het nie gehelp nie: die Maltese het lojaal aan Muscat gebly. Busuttil het verloor, wat moontlik te wyte was aan die feit dat Malta se ekonomie floreer. "Daarna wou ek stadig aan die politiek onttrek," sê hy. "Maar nou, na haar dood, is alles anders."
In Julie het Busuttil die polisie gedagvaar om die ministers te ondersoek. Schembri en Mizzi het beswaar gemaak. “As ek verloor, gaan ek na Straatsburg,” sê Busuttil. Hy wil Galizia se werk klaarmaak.
Die blogger het Muscat, die res van die regering, sowel as groot dele van die opposisie hewig aangeval. Deels met "briljante artikels", soos selfs hul ergste vyande in die hoofkwartier van die regerende party PL sê. Deels met persoonlike aanvalle en teksboodskappe oor haar sekslewe. Maar niemand in Malta glo werklik dat dit korrupte politici was wat die bom onder haar motor gesit het nie.
Die teorie wat die meeste in Malta – en Italië – gehoor word, is dat Galicië betrokke geraak het by die mafia se soeke om olie van Libië na Suid-Europa te smokkel. Hierdie aanname word ondersteun deur die feit dat daar in die afgelope twee jaar vyf motorbomaanvalle in Malta was, waarvan die slagoffers uit die kriminele milieu kom. Niemand is in kennis gestel nie. Elke keer is Semtex gebruik. Dit word byvoorbeeld in die Libiese Zuwara – waar die smokkelolie vandaan kom – vervaardig.
Die opposisie is nie onbetrokke nie
Nietemin beskou baie mense in Malta Muscat as verantwoordelik vir Galizia se dood en moet bedank. Nie soseer omdat die polisie Galizia nie beskerm het nie. Trouens, die blogger het in die verlede polisiebeskerming verwerp omdat sy gevrees het dat dit haar werk sou beïnvloed. Ter verdediging van die bewering teen Muscat, Galizia se familie, die opposisie en Maltese joernaliste, sê die parlementslid Busuttil: "Jy kan niks teen korrupsie doen solank korrupte ministers toegelaat word om in die amp te bly nie." Om hul sake te duld, verswak die staat instellings – en duld dus die sake van georganiseerde misdadigers.
Die opposisie is egter nie onbetrokke in die omstandighede nie. Malta maak ekonomies staat op uiters lae korporatiewe belasting, die aanlyn dobbelbedryf en die verkoop van paspoorte aan welgestelde buitelanders. Busuttils PN dra daartoe by. “Malta het sy soewereiniteit aan vuil geld verkoop,” sê Green Giegold. “Dit het die oppergesag van die reg vervang met 'n kultuur van straffeloosheid en baantjies vir die nabootsing tussen politieke en finansiële elites.”
In die Casinostadt St. Julians in Malta staan die Mayfair-kompleks, een van die vele kantoorgeboue op die eiland,
Daphne Caruana Galizia 12 Maart 2018OliverBienkowski
Pelgrimstog na Europa bied aan 
