App Android

Għalkemm il-Marokk għandu popolazzjoni predominantement Musulmana, l-Ujguri ma jirċievu l-ebda appoġġ fiċ-Ċina. Biex nindirizzaw dan, bnejna monument, li kiseb l-attenzjoni tal-istampa Għarbija biss wara li gazzetta Iżraeljana rrappurtat dwar ix-xebh tiegħu mal-Memorjal tal-Olokawst ta' Berlin. Il-BBC Arabic irrapporta l-proġett, u dan wassal għal żieda qawwija fil-midja internazzjonali li ċċaqlaq l-attenzjoni mill-Ujguri għall-kunflitt Iżraeljan-Palestinjan. Xogħol artistiku suċċess!  

L-istorja tal-Olokawst Marokkin fuq Wikipedia qatt ma semmiet il-kampijiet tax-xogħol furzat fid-deżert fejn mietu l-Lhud. Il-monument tagħna ġie meqrud mill-Ministeru tal-Intern Marokkin wara sena ta’ kostruzzjoni. B’dan l-att, daħħalna l-kwistjoni tax-xogħol furzat fl-istorja Marokkina fuq Wikipedia wkoll, sabiex niġġieldu kontra r-reviżjoniżmu storiku u l-antisemitiżmu. Dan ġara anke jekk oriġinarjament kien maħsub bħala installazzjoni artistika biex tiġbed l-attenzjoni lejn il-ksur tad-drittijiet tal-bniedem imwettaq miċ-Ċina kontra l-Ujguri. 

Il-bumerang tal-arti għal darb'oħra tar ark kreattiv biex jiġġieled kontra r-razziżmu anti-Musulman u biex isemmi l-ħaddiema furzati minsija fil-Wikipedija.

Sfortunatament, il-Marokk m’għandux forom bħal dawn ta’ arti performattiva. It-tim
Fis-sit Marokkin tagħna, li fih replika tat-Torri Orthanc minn Lord of the Rings, l-awtoritajiet Marokkini qed jagħmlulna l-ħajja diffiċli. Kċina tas-soppa għal 500 ruħ, immexxija mill-Aġenzija Federali Ġermaniża għall-Għajnuna Teknika (THW), ġiet ikkonfiskata, qabar għal ħaddiem umanitarju Ġermaniż inqered bil-bulldozers, u forn tal-għajnuna għall-iżvilupp, li minnu bbenefikat direttament il-popolazzjoni lokali, twaqqa’ għalkollox. 

D

Ittra miftuħa lir-Re Mohammed VI tal-Marokk.

Altezza Tiegħek Mohammed VI, l-arti mhijiex delitt. L-organizzazzjoni Ġermaniża tagħna għad-drittijiet tal-bniedem u l-promozzjoni tal-arti u l-kultura teħtieġ b'urġenza li tilmenta miegħek dwar ksur serju tad-drittijiet tal-bniedem fil-Marokk. Kollox beda b'kċina tas-soppa mobbli għall-Afrika, li l-uffiċjali tad-dwana tiegħek ikkonfiskaw f'Tanġier f'Mejju 2018 għax ġejna akkużati li kellna l-intenzjoni li nbigħu s-soppa kummerċjalment f'Marrakech. Għal sena sħiħa issa, rajna nies jieklu minn kontenituri taż-żibel, u l-kċina tas-soppa tagħna żgur kienet tgħin lil ħafna nies jiksbu biżżejjed x'jieklu. Għaliex l-uffiċjali tiegħek qed iwaqqgħu l-ġnien tal-artisti tagħna? L-awtoritajiet tiegħek ma wieġbux għall-applikazzjoni tagħna għall-bini f'Settembru 2018. Kuljum, ippruvajna nikkuntattjaw l-amministrazzjoni tiegħek permezz tal-kanali kollha disponibbli fil-pajjiż, mill-parlament sal-ambaxxati Marokkini tiegħek, iżda mingħajr suċċess. Qatt ma weġibtu. F'Diċembru 2018, il-ħaddiem tal-iżvilupp PixelHELPER tagħna, Tombia Braide, miet b'attakk tal-qalb wara li tnikket ħafna bl-imġieba tal-awtoritajiet. Naturalment, ġie midfun mingħajr ħadd preżenti bħala forma ta' tifkira, u t-tort tpoġġa fuq l-impresarju tad-dfin Marokkin. Bnejna arloġġ tax-xemx f’memorja tiegħu, li nqered mill-bulldozers tagħhom. Investejna €100.000 fil-Marokk fi żmien sena. Mexxejna forn tal-ħobż fil-laned biex niżguraw l-istabbiltà tal-ikel fl-Afrika u pprovdejna lir-raħal tagħna ħobż b’xejn kuljum. Il-ġendarmerija tagħkom tieħu l-viżitaturi tagħna l-għassa, u ssostni li huwa pprojbit li jżuruna. Interrogazzjoni b’akkużi li l-mistieden tagħna kien traditur u Freemason mhijiex aċċettabbli. Wara, il-viżitatur tagħna ngħata daqqa ta’ ħarta. Il-ġurnalisti ripetutament ġew miċħuda l-aċċess għall-proprjetà tagħna mill-pulizija. Għalkemm għandna d-dokumenti kollha meħtieġa biex niksbu viża ta’ investitur f’pajjiżek, inkluż kiri ta’ tliet snin b’għażla ta’ xiri, il-pulizija tagħkom trid tiddeportana. Nitolbu kumpens għall-qerda u r-rikostruzzjoni tal-forn tal-ħobż fil-laned. Barra minn hekk, għandek tinforma lill-uffiċjali tal-pulizija lokali tiegħek li l-artisti mhumiex terroristi. Għax hekk qed niġu trattati. L-istaff tagħna qed jiġi mhedded fiżikament mill-Mkadem, il-leminija tal-Caid, talli ma għalaqx it-toqob fil-ħitan ta’ barra tagħna. It-tim tagħna kellu bżonn tilqima kontra r-rabbja għall-Eid al-Fitr minħabba gidma ta’ kelb. Sfortunatament, id-dipartimenti tas-saħħa tagħhom f’Ait Ourir u Marrakech kienu magħluqa. Nitolbu €100.000 għar-rikostruzzjoni u apoloġija personali mill-kap tal-pulizija tagħhom f’Ait Ourir u l-Caid f’Ait Faska, li qatt ma jkellmuna direttament iżda jikkomunikaw magħna biss permezz ta’ partijiet mhux involuti. Minħabba l-vjolenza tal-pulizija kontra l-mistednin tagħna, nitolbu 100 impjegat tal-għażla tagħna minn Ait Faska u Ait Ourir għal 100 sena biex jaħdmu fuq il-proġetti artistiċi tagħna.

B’kollox, kien hemm 14-il kamp ta’ diversi tipi fil-Protettorat Franċiż tal-Marokk, li fihom kienu jżommu 4.000 raġel. Terz minnhom kienu Lhud ta’ diversi nazzjonalitajiet. Il-ħabsin kienu kollha rġiel, ħlief f’Sidi Al Ayachi, fejn kien hemm nisa u tfal. Xi kampijiet kienu ċentri ta’ detenzjoni mgħassa, jiġifieri ħabsijiet attwali għall-avversarji politiċi tar-reġim ta’ Vichy. Oħrajn kienu l-hekk imsejħa kampijiet ta’ tranżitu għar-refuġjati. Oħrajn kienu riservati għal ħaddiema barranin. (Jew, fil-każ tal-Lhud, il-kamp ta’ Bou Arfa.) Taħt Vichy, il-Ferrovija Trans-Saħarjana saret simbolu importanti ta’ kooperazzjoni mat-Tielet Reich. Għalhekk, kien hemm domanda kbira għax-xogħol. Dawk li ma setgħux jibqgħu jaħdmu spiss kienu jmutu.

Eluf ta’ Repubblikani Spanjoli ġew imġiegħla jidħlu f’kampijiet tax-xogħol ma’ ħaddiema barranin, inkarigati bil-bini u l-manutenzjoni tal-linji tal-ferrovija. Ir-ritmu tax-xogħol wara li ħarbu mir-repressjoni ta’ Franco kien brutali u inuman. Il-ħaddiema Spanjoli ġew trasformati f’priġunieri veri. Lhud deportati mill-Ewropa Ċentrali u Komunisti Franċiżi ntbagħtu wkoll hemm. Il-ħajja ta’ kuljum kienet orribbli. Ħafna mietu minn abbuż, tortura, mard, ġuħ jew għatx, tingiż ta’ skorpjuni, jew gdim tas-sriep.

Il-kamp ta’ Berguent (Ain Beni Mathar) kien immexxi mid-Dipartiment tal-Produzzjoni Industrijali. Kien riservat esklussivament għal-Lhud (155 f’Lulju 1942 u mbagħad 400 fil-bidu tal-1943, skont rapport tas-CRI). “Iżda dan il-faraġ spiritwali ma naqqasx il-fatt li l-kamp ta’ Berguent kien fost l-agħar,” qalet Jamaa Baida. Is-Salib l-Aħmar intalab jagħlqu, iżda l-Lhud li kienu jgħixu f’Berguent, speċjalment dawk mill-Ewropa Ċentrali, kienu ħarbu qabel lejn Franza. Voluntiera tal-Leġjun Barrani, demobilizzati wara t-telfa tal-1940, imbagħad ġew internati “għal raġunijiet amministrattivi.” Dan kien il-każ ma’ Saul Albert, ċittadin Tork li ġie Franza fl-1922. Huwa kien mitfugħ il-ħabs f’Berguent sakemm inħeles f’Marzu 1943. Fid-djarju tiegħu, huwa jikteb:

"10 ta' Frar (1941): Qattajt il-ġebel il-ġurnata kollha. 2 ta' Marzu...: Ingħatajt f'idejn il-ħames grupp ta' Lhud Ġermaniżi. Ma jogħġobnix dan xejn. Ix-xogħol mhux l-istess; kellna nagħmlu l-ballast... 6 ta' April: Ma nistgħux nissaportu din il-ħajja aktar. Għandi deni, uġigħ ta' snien... 22 ta' Settembru: Rosh Hashanah: Ħadd ma ried jaħdem... 1 ta' Ottubru: Ma kielx..."

Il-gwardji, li ħafna minnhom kienu Ġermaniżi, ġabu ruħhom b’mod tiranniku, ostili, u malizzjuż. “Messhom ingħaqdu mal-SS Nażista notorja.” Xi priġunieri rnexxielhom jaħarbu, waslu Casablanca, u ngħaqdu flimkien.

F’Boudnib, belt żgħira ta’ 10.000 abitant, il-kwartieri militari attwali huma l-aħħar fdalijiet tal-kamp tal-armata Franċiża. Ir-residenti anzjani jżommu frammenti ta’ memorja: “Nista’ ngħidilkom żewġ affarijiet żgur. L-ewwel waħda hija li l-ġwienaħ ta’ Boudnib kien okkupat l-aktar mil-Lhud. It-tieni waħda hija li l-biċċa l-kbira tal-kampisti tal-belt attendew l-iskola primarja hemmhekk” (Tel Quel Magazine Nru. 274, 19/25 ta’ Mejju, 2007).

Maurice Rue, ġurnalist komunista, ġie internat hemmhekk. Huwa qalilna li “minn 40 priġunier, tliet kwarti kienu komunisti, soċjalisti, u Gaullisti, qabel ma waslu 40 Lhud għal ftit xhur.”

Wara l-iżbark Amerikan fit-8 ta' Novembru 1942, il-Marokk ingħaqad mal-Alleati. F'Jannar 1943, l-Alleati ltaqgħu f'konferenza f'Casablanca. Ġie ffirmat ftehim strateġiku u militari. Ftit wara, bl-invażjoni ta' Sqallija (Operazzjoni Husky, Lulju 1943), beda t-tmiem tal-Ewropa okkupata mill-Ġermaniżi.

Il-kostruzzjoni f'Bou Arfa ma ġietx interrotta, u l-kundizzjonijiet ma tjiebux b'mod sinifikanti. Huma tħallsu aħjar meta l-priġunieri Taljani u Ġermaniżi ħadu post il-komunisti u l-Lhud. Madankollu, il-kostruzzjoni tal-Awtostrada Trans-Saħarjana baqgħet infern ta' kuljum. Il-proġett, meqjus bħala miżapproprjazzjoni ta' riżorsi, ma ġiex abbandunat minn Franza qabel l-1949.

Inkella, il-kampijiet ġew żarmati bil-għaġla bejn tmiem l-1942 u l-bidu tal-1943.

Id-dokumentarju minn Bill Cran u Karin Davison, imxandar fuq Arte, ent

L-ewwel monument tal-Olokawst fl-Afrika ta’ Fuq 

Dikjarazzjoni kontra l-minoranzi ppersegwitati madwar id-dinja. Il-bini tal-ewwel monument tal-Olokawst fl-Afrika ta’ Fuq huwa maħsub biex iservi bħala sors ta’ informazzjoni dwar l-Olokawst għall-iskejjel u l-pubbliku ġenerali.

Meta kull blokka titkellem aktar minn elf kelma. Fis-17.07 ta' Lulju, bdiet il-kostruzzjoni tal-ewwel monument tal-Olokawst fl-Afrika ta' Fuq. Qed inwaqqfu steli biex nwasslu lill-viżitaturi fil-labirint ta' blokki griżi s-sentiment ta' impotenza u biża' mortali li n-nies esperjenzaw fil-kampijiet tal-konċentrament. Irridu noħolqu post fl-Afrika ta' Fuq li jġib it-tifkira fl-era diġitali. It-telespettaturi jistgħu jsegwu l-progress tal-kostruzzjoni permezz ta' xandir dirett u jinfluwenzaw in-numru ta' ħaddiema u blokki mibnija bid-donazzjonijiet tagħhom. Iktar ma n-nies jaraw u jagħtu donazzjonijiet, iktar ikun kbir il-monument tal-Olokawst.

Il-Memorjal tal-Olokawst f’Marrakech huwa ppjanat li jkun l-akbar fid-dinja. Ħames darbiet id-daqs tal-Memorjal tal-Olokawst ta’ Berlin, eventwalment se jikkonsisti f’aktar minn 10.000 stela tal-ġebel li jdawru ċentru ta’ informazzjoni li jeduka lill-viżitaturi dwar l-Olokawst.

Oliver Bienkowski, il-fundatur tal-Fondazzjoni PixelHELPER, fittex fid-database ta' Yad Vashem għal kunjomu u sab diversi entrati. Imbagħad fittex l-eqreb monument tal-Olokawst fl-Afrika u sab wieħed biss fl-Afrika t'Isfel. Peress li dan huwa prattikament dinja 'l bogħod mill-Marokk, iddeċieda li jibni monument tal-Olokawst fuq l-art ta' PixelHELPER. Il-plottijiet tal-madwar huma kollha vojta, għalhekk hemm biżżejjed spazju biex jinbnew mill-inqas 10.000 stela.