
Khululani ama-Uyghur
ANgomhla wama-29.07.2019 kuJulayi, ngo-1, sakhupha ividiyo yokuqala yesikhumbuzo sethu sama-Uyghur eMarrakech. Sabhalela onke amaphephandaba ama-Arabhu sichaza oko sikwenzileyo kwaye asifumananga mpendulo. Kuphela emva kokuba sixelele amaphephandaba ukuba umgca wokuqala wesikhumbuzo wawungowamaJuda angama-gay apho isikhumbuzo sangena kwimbali yaseMorocco njenge "Marrakech Holocaust Memorial." Intiyo yoyisa umanyano nama-Uyghur amaSilamsi. Ukuza kuthi ga ngoku, akukho lizwe lamaSilamsi emhlabeni elixhasa ama-Uyghur kangangoko lifuna. Ngethemba lokuba, kwiminyaka eli-100 ezayo, isikhumbuzo sokuqala sabantu abangamaTurk abangamaSilamsi bama-Uyghur siya kubonwa njengesiqalo sokutshintsha komanyano lwamazwe amaSilamsi nama-Uyghur.
Sisonke sifuna ukwakha kwakhona zonke izakhiwo ezitshatyalaliswe yiTshayina kwamanye amazwe size sishiyele ukusetyenziswa kwazo kwilizwe ngalinye, ngenjongo yokuthintela iTshayina ekupheliseni inkcubeko yama-Uyghur.
Ukuba amaTshayina ebenokudiliza iicawa ezili-1000, umsindo eYurophu ubuya kuba mkhulu kakhulu. Umlilo kwityalike apha unokuvuselela umanyano lwehlabathi. Iimosque ezili-1000 kunye neecawa zamaKristu sele zitshatyalalisiwe eTshayina. Sinike onke ama-Uyghur ithuba lokwakha kwakhona ezi cawa njengeekopi ezifanayo kwamanye amazwe, ukuze sikhuthaze umanyano lwehlabathi kubantu abangamaSilamsi abacinezelweyo. Ngelishwa, uninzi lwama-Uyghur ngababaleki okanye bahlala kwiinkampu zokufundisa kwakhona zaseTshayina kwaye baswele. Ke ngoko, siqalise iphulo leGoFundMe. Ngokuxhomekeke ekubeni siqokelela malini, siza kwakha ithala leencwadi, imosque, okanye ingcwaba.
I-China itshabalalise ii-mosque ezingaphezu kwe-1000, amangcwaba, kunye neendawo ezingcwele kwiminyaka emithathu. I-Beijing itshabalalisa inkcubeko kunye nenkolo yama-Uyghur amaSilamsi ngokucwangcisiweyo. Imifanekiso yesathelayithi izoba umfanekiso owoyikekayo. I-PixelHELPER iza kwenza intetho ngokwakha kwakhona ingcwaba lika-Iman Asim elitshatyalalisiweyo kwiintaba zaseMorocco, lizaliswe yibhodi yesikhumbuzo ekhumbula ukutshatyalaliswa ngamaTshayina. Ulwazi oluthe kratya malunga neprojekthi



Sifuna inkululeko yonqulo eTshayina, ukuhlonitshwa kwamalungelo oluntu, kunye nonyulo lwentando yesininzi ukuze kubekho ikamva elingcono. Zonke iimosque kufuneka zakhiwe ngokutsha ngeendleko zeTshayina. #Ama-Uyghur kufuneka bakwazi ukuqhuba ukholo lwabo ngokukhululekileyo.
Nanini na xa umYurophu engcangcazela, um-Uyghur uyangcangcazela xa ehlushwa. ETshayina, ubuSilamsi abuvumelekanga, liphupha lezidenge ezikwicala lasekunene. Iimosque ezingama-200 zichithiwe; amaTshayina akafuni ukwazi nto ngayo. Ayawavalela ama-Uyghur aze ahleke kakhulu. Nabani na eTshayina okholelwa ku-Allah untshontshelwe abantwana bakhe ebuthongweni bakhe.

Emva koko, xa onke amaSilamsi emkile, uXi Jinping uthi oko bekumnandi kakhulu. Kuba onke amanye amazwe abukele, kodwa ayayithanda imali yaseTshayina. Ayavuya ukujonga ngenye indlela, nangona ama-Uyghur elele eluthulini. IQuran litikiti apho, ipasi lonyaka lokuhlushwa kwiinkampu zoxinaniso.

Hlamba ingqondo yama-Uyghur, uMohammed ebengenakuyivumela loo nto. Qhuba uye eGreat Wall yaseTshayina uze ulale ulindile. Thumela abakhweli bakhe eHong Kong, eTibet, nangaphaya. Qokelela bonke amaSilamsi emva kwakhe uze umbethe kakuhle uXi Jinping. Emva koko kuya kubakho idemokhrasi eTshayina kwaye kungabikho loyiko kwakhona ngamaSilamsi.

Urhulumente waseTshayina ophakathi uzama ukuphelisa uqhushululu kweli phondo ngokusebenzisa iinkampu zokufundisa kwakhona kunye nokubeka esweni ngokusondeleyo. Ubukho bezo zibonelelo buqinisekiswe ngokusesikweni ngurhulumente ngo-Okthobha ka-2018, ngelixa kwangaxeshanye ephika izityholo zokuphathwa kakubi apho.

Kuninzi okutshintshileyo kuma-Uyghur, abantu abangamaSilamsi baseTurkey kwiphondo laseTshayina iXinjiang, kwiminyaka yakutshanje (umfanekiso othathwe nge-22 kaSeptemba 2013; amanxuwa e-mosque ediliziweyo eKashgar). Kodwa neenkokheli zezopolitiko eBeijing kuye kwafuneka ziqaphele ukuba azinakulawula iphondo elikhulu kwintshona yeRiphabliki yabantu.

Umgaqo-nkqubo wamaTshayina eXinjiang ufana nalowo waseTibet yamaBhuda: amaTshayina kunye neenkampani zawo zitsalwa ngabom apho. Bakwangabaxhamli abaphambili kwiinkqubo zikarhulumente zeziseko zophuhliso kunye notyalo-mali. Ezikolweni, ulwimi lwasekuhlaleni luya luthatyathelwa indawo yiMandarin. Ngenxa yoko, ama-Uyghur aguqukela kwinkolo ukuze agcine ubuwena bawo. Okukhona urhulumente ecinezela ubuSilamsi, kokukhona eba neengcamango ezingaqhelekanga.

Sifuna ukuba bonke abantu base-Uyghur bakhululwe ngoko nangoko kwaye kungeniswe
Inkululeko yonqulo eTshayina. Wonke umntu kufuneka akwazi ukukholelwa into ayifunayo, nokuba ukwiSilo seSpagetti esibhabhayo okanye kwenye yeenkolo zehlabathi. ITshayina mayiyeke ukuthintela abemi bayo ekusebenziseni inkululeko yabo yonqulo. UMthetho oSisiseko waseJamani uqinisekisa inkululeko yonqulo - umgaqo-siseko waseTshayina kufuneka uwuthathe njengomzekelo lo mzekelo.
